اکبر رضوانیان، مدیر خانه خلاق و نوآوری «نقلی» در حوزههای صنایعدستی، گردشگری و میراثفرهنگی، هنرهای تجسمی و نمایشی، معماری و طراحی، سلامت، غذا و محیطزیست، با اشاره به تجربه فعالیت این مجموعه در بافت تاریخی کاشان، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا گفت: تغییر رویکرد از تمرکز صرف بر گردشگران خارجی به سمت صنایع خلاق، یکی از راهکارهایی بود که به تداوم فعالیت و افزایش تابآوری مجموعه در سالهای پرالتهاب گردشگری کمک کرد.
رضوانیان اظهار کرد: از همان روزهای نخست که سنگ بنای خانه نقلی گذاشته شد، رویکرد مشخصی برای فعالیت در حوزه گردشگری داشتیم و تمرکز اصلی ما بر پذیرش گردشگران خارجی بود، اما طی سالهای اخیر به دلیل نوسانات و تلاطمهای مختلف، گردشگری بارها دچار اختلال شد و همین مسئله ما را به سمت فعالیت در حوزه صنایع خلاق و دیگر حوزههای مرتبط با گردشگری سوق داد.
او افزود: این تغییر رویکرد با محوریت میراثفرهنگی و صنایعدستی شکل گرفت و کمک کرد مجموعه بتواند در شرایط دشوار نیز به فعالیت خود ادامه دهد. معتقدم اگر قرار است روزهای خوب گردشگری دوباره بازگردد، باید در دورههای دشوار نیز بتوانیم تاب بیاوریم و منتظر نمانیم تا صرفاً با بهبود شرایط سیاسی، اقتصادی یا افزایش ورود گردشگران خارجی، فعالیتهایمان رونق بگیرد.
آغاز احیای خانه نقلی در بافت تاریخی
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی درباره آغاز فعالیت خود در بافت تاریخی کاشان توضیح داد: حدود سال ۱۳۸۷ به همراه همسر و دخترم از بافت جدید شهری و یک آپارتمان کوچک به بافت تاریخی آمدیم و خانه نقلی را احیا کردیم. خانه دیگری نیز در روستای برزک با همکاری دوستان و همسرم احیا شد و در سال ۱۳۸۹ خانهای که امروز در آن حضور داریم، مرمت و راهاندازی شد.
رضوانیان ادامه داد: در فاصله سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۷ تمرکز اصلی ما بر احیای خانه نقلی و ویرانههای اطراف آن بود تا این بخش از بافت تاریخی از وضعیت نامناسب خارج شود. در این مسیر، گردشگر خارجی یکی از مخاطبان اصلی ما بود و فعالیت اقامتی نیز در همین چارچوب شکل گرفت.
او با اشاره به تجربههای اولیه در زمینه اقامتگاههای بومگردی گفت: پیش از آن نیز در سالهای ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ با همکاری دوستانمان خانه احسان، روبهروی مسجد جامع، احیا شده بود و در قالب اقامتگاههای بزرگ فعالیت میکرد. اما تفاوت خانه نقلی در این بود که یک خانه کوچک حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ مترمربعی در بافت تاریخی را احیا کردیم؛ نمونهای متفاوت از خانههای بزرگ و اعیانی قاجاری کاشان.
عبور از بحران با اتکا به صنایع خلاق
رضوانیان با اشاره به بحرانهای سالهای ۱۳۹۸ و پس از آن گفت: از سال ۱۳۹۸ مجموعهای از اتفاقات، گردشگری خارجی را بهشدت تحت تأثیر قرار داد.
او افزود: در چنین شرایطی اگر صرفاً منتظر میماندیم تا گردشگر خارجی دوباره برگردد، طبیعتاً بسیاری از فضاها تعطیل میشدند. بنابراین به این نتیجه رسیدیم که باید فعالیتهای دیگری را در کنار گردشگری تعریف کنیم تا چراغ مجموعه روشن بماند.
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی ادامه داد: از همین جا فعالیتهای هنری و ارتباط با هنرمندان در حوزههای مختلف را جدیتر دنبال کردیم. برای نمونه، در سال ۱۳۹۷ سرداب روبهروی خانه را به تماشاخانه تبدیل کردیم و به یاد نصرالله نصر، هنرمند و تئاتری کاشانی، نام آن را «تماشاخانه نصر» گذاشتیم تا گروههای تئاتری بتوانند در آن فعالیت کنند.
احیای خانهها و گذر با حضور هنرمندان
رضوانیان با اشاره به توسعه این رویکرد گفت: خانه دیگری در گذر به نام «خانه دوست» نیز با یاد سهراب سپهری و عباس کیارستمی احیا شد و مدتی بهعنوان فضای اقامتی مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن تلاش کردیم اتاقهای مختلف را در اختیار هنرمندان قرار دهیم و برای همکاری، مدلهای اقتصادی مختلفی از جمله اجاره و سهمی از فروش محصولات تعریف کردیم.
او ادامه داد: چند مغازه در این گذر نیز احیا شد. سقف برخی از آنها فروریخته بود و بخشی از گذر حتی از نظر کالبدی کارکرد خود را از دست داده بود. ابتدا فعالیتهای صنایعدستی در این فضاها شکل گرفت و سپس کافهای نیز راهاندازی شد.
رضوانیان افزود: امروز هنرمندان مختلفی در این مجموعه فعالیت میکنند؛ یک هنرمند در حوزه سفال، فرد دیگری در طراحی فرش، دیگری در معماری و دفتر معماری، هنرمندی در زمینه پتینه، دیگری در سرامیک و هنرمند دیگری در حوزه نقاشی و آموزش فعالیت دارد.
مجموعهای با ۳ هزار مترمربع وسعت و بیش از ۱۸ کارگاه
رضوانیان با اشاره به توسعه فعالیتهای خانه خلاق و نوآوری نقلی گفت: امروز مجموعه ما حدود ۳ هزار مترمربع وسعت دارد و با احتساب تماشاخانه، بیش از ۱۸ کارگاه و فضای فعال در آن شکل گرفته است.
او افزود: در این مجموعه افراد مختلفی بهصورت مستقیم و غیرمستقیم مشغول فعالیت هستند. برخی از هنرمندان در همین مجموعه کارگاه دارند و برخی دیگر در خارج از این فضا فعالیت میکنند، اما ارتباط کاری و حرفهای آنها با مجموعه ادامه دارد.
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی ادامه داد: این شبکه از هنرمندان و فعالان حوزههای مختلف، باعث شده فعالیت مجموعه فقط به یک ساختمان یا یک کارگاه محدود نباشد و یک زیستبوم کوچک از فعالیتهای فرهنگی، هنری و خلاق در بافت تاریخی شکل بگیرد.
چراغ بافت تاریخی با حضور هنرمندان روشن ماند
رضوانیان تأکید کرد: هدف این بود که به دلیل نبود گردشگر و کاهش رفتوآمد، این فضاها خاک نخورند و چراغشان خاموش نشود. حضور هنرمندان باعث شد فعالیت در بافت تاریخی ادامه پیدا کند و در کنار آن، یک گردش اقتصادی هرچند محدود شکل بگیرد.
او گفت: ممکن است درآمد یک اتاق از محل حضور گردشگر بیشتر باشد، اما وقتی گردشگر وجود ندارد، میتوان همان فضا را در اختیار یک هنرمند قرار داد و از محل اجاره یا فروش محصولات، درآمدی ایجاد کرد. شاید این درآمد با درآمد گردشگری قابل مقایسه نباشد، اما همین فعالیت موجب میشود چراغ مجموعه روشن بماند و بافت تاریخی همچنان زنده و فعال باشد.
رضوانیان با اشاره به دریافت مجوز خانه خلاق اظهار کرد: حدود سال ۱۴۰۰، این مجموعه با حمایت و پیگیریهای انجامشده و با مجوز معاونت علمی و فناوری وقت ریاستجمهوری بهعنوان یکی از خانههای خلاق فعالیت خود را توسعه داد.
او افزود: در کنار مجوز خانه خلاق، برای فعالیتهای مختلف نیز مجوزهای تخصصی دریافت کردهایم؛ از جمله مجوز اقامتگاه، مجوز تماشاخانه خصوصی، مجوز برگزاری رویدادها و برنامهها، مجوز مؤسسه فرهنگی هنری و مجوز فعالیت خانه خلاق در حوزههای صنایعدستی، میراثفرهنگی، گردشگری، معماری و طراحی و حوزههایی مانند سلامت و غذا.
صنایع خلاق به احیای پیرامون بافت تاریخی کمک کرده است
رضوانیان با اشاره به تأثیر این فعالیتها بر بافت تاریخی کاشان گفت: فعالیت خانه نقلی فقط به یک بنا محدود نمانده و باعث شده گذر کناری نیز به تدریج احیا شود و این روند در پیرامون مجموعه ادامه پیدا کند.
او افزود: هنرمندان دیگری نیز به این محدوده آمدهاند. برای نمونه، هنرمندانی در حوزه مجسمهسازی و نقاشی فضاهایی را خریداری یا راهاندازی کردهاند تا بهعنوان آتلیه و کارگاه هنری مورد استفاده قرار گیرد. این اتفاق باعث شده فعالیتهای فرهنگی و هنری در بافت تاریخی توسعه پیدا کند.
مدیر خانه خلاق و نوآوری نقلی خاطرنشان کرد: حضور هنرمندان موجب شده این بخش از بافت تاریخی از خلوتی و خاموشی نجات پیدا کند. هنرمندان الزاماً مانند یک اداره، ساعت کاری ثابت ندارند و ممکن است هرکدام در ساعات متفاوتی در فضا حضور داشته باشند، اما همین رفتوآمد مستمر باعث میشود بافت تاریخی زنده بماند.
او تأکید کرد: تجربه ما نشان میدهد که گردشگری، صنایعدستی، هنر و صنایع خلاق میتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و به جای آنکه در دورههای بحران فعالیت یک مجموعه متوقف شود، با تغییر مدل فعالیت، هم چراغ مجموعه روشن بماند و هم زمینه احیای تدریجی بافت تاریخی فراهم شود.
انتهای پیام/
نظر شما